Konopia lecznicza a fibromialgia

Czym jest fibromialgia

Fibromialgia to zespół przewlekłego bólu rozlanego, trwającego ponad trzy miesiące, któremu towarzyszą zmęczenie, sen nieprzynoszący odpoczynku, zaburzenia koncentracji („mgła fibro”), bóle głowy, zespół jelita drażliwego i obniżony nastrój. Dotyczy 2-4% populacji, częściej kobiet. Nie wynika z zapalenia ani uszkodzenia tkanek; uważa się ją za zaburzenie przetwarzania bólu w układzie nerwowym (sensytyzacja ośrodkowa).

Rozpoznanie jest kliniczne - według kryteriów ACR na podstawie rozległości bólu i nasilenia objawów towarzyszących, po wykluczeniu innych przyczyn (choroby tarczycy, zapalne choroby stawów, niedobory).

Standardowe leczenie

Wytyczne EULAR stawiają na pierwszym miejscu metody niefarmakologiczne: edukację, stopniowo zwiększaną aktywność fizyczną (ćwiczenia aerobowe, wzmacniające), terapię poznawczo-behawioralną i higienę snu. Leki - duloksetyna, pregabalina, amitryptylina w małych dawkach, tramadol w wybranych sytuacjach - mają efekt umiarkowany i często ograniczony działaniami niepożądanymi. Opioidy silne i NLPZ nie są zalecane.

Co mówią badania

Badań kannabinoidów w fibromialgii jest niewiele i są małe (kilkadziesiąt do kilkuset osób), krótkie i zróżnicowane metodologicznie. Część z nich (np. badania z nabilonem i z suszem konopnym) wykazała poprawę w zakresie bólu, snu i jakości życia; inne nie potwierdziły różnicy wobec placebo. Przeglądy systematyczne oceniają pewność dowodów jako niską, a EULAR nie wydał rekomendacji za ani przeciw.

W praktyce oznacza to: możliwa korzyść u części pacjentów, zwłaszcza w zakresie snu, ale bez gwarancji i bez danych o długoterminowym bezpieczeństwie w tej grupie.

Kiedy lekarz może rozważyć terapię

Gdy ból i zaburzenia snu utrzymują się mimo aktywności fizycznej, psychoterapii i co najmniej jednej prawidłowo prowadzonej próby leczenia farmakologicznego, albo gdy leki standardowe są źle tolerowane. Terapia jest uzupełnieniem programu leczenia, w którym aktywność fizyczna pozostaje podstawą.

Przeciwwskazania i na co uważać

Obowiązują ogólne przeciwwskazania (psychozy, ciąża, ciężkie choroby serca, uzależnienia, wiek poniżej 25 lat bez szczególnych wskazań). W fibromialgii częste są współistniejące depresja i lęk - THC może je u części osób nasilać, co wymaga oceny psychiatrycznej. Połączenia z pregabaliną i amitryptyliną nasilają senność.

Objawy fibromialgii, które warto opisać na wizycie

Fibromialgia jest rozpoznaniem klinicznym - nie ma badania laboratoryjnego, które ją potwierdza. Lekarz opiera się na opisie objawów i wykluczeniu innych chorób:

• uogólniony ból mięśni i stawów w co najmniej 4 z 5 obszarów ciała, trwający ponad 3 miesiące
• sen nieregenerujący, zmęczenie od rana
• „mgła mózgowa”: trudności z koncentracją i pamięcią
• nadwrażliwość na dotyk, hałas, światło, zapachy
• współistniejące bóle głowy, zespół jelita drażliwego, obniżony nastrój

Jak przebiega terapia, jeśli lekarz ją rozważy

Jeśli reumatolog lub lekarz leczenia bólu uzna terapię za zasadną, prowadzi ją jako element programu wielokierunkowego, w którym podstawą pozostają ćwiczenia aerobowe i edukacja. Dawkowanie zaczyna się od minimalnych dawek, często wieczornych, bo poprawa snu jest w fibromialgii głównym oczekiwanym efektem. Lekarz ocenia po 4-8 tygodniach ból, sen i zmęczenie (np. kwestionariuszem FIQ) i kontynuuje tylko przy wyraźnej poprawie.

Trzeba pamiętać, że osoby z fibromialgią są szczególnie wrażliwe na działania niepożądane leków, dlatego lekarz zwiększa dawki wolniej niż w innych wskazaniach. Pierwsza wizyta z przepisaniem preparatu odbywa się stacjonarnie.

Działania niepożądane i na co uważać

W małych badaniach w fibromialgii działania niepożądane były częste:

• zawroty głowy, senność, suchość w ustach, nudności
• nasilenie „mgły mózgowej” - zaburzeń uwagi i pamięci
• nasilona sedacja z pregabaliną, duloksetyną i amitryptyliną
• ryzyko obniżenia nastroju lub lęku przy wyższych dawkach THC

Czego realistycznie oczekiwać

Fibromialgia nie ma leczenia przyczynowego, a wszystkie leki - w tym te zarejestrowane w USA w tym wskazaniu - dają umiarkowany efekt u części chorych. Kannabinoidy nie są wyjątkiem: w małych badaniach poprawiały głównie sen i subiektywne samopoczucie, w mniejszym stopniu ból, a wyniki wymagają potwierdzenia w większych próbach. Realistyczny cel to lepszy sen i tolerancja aktywności, co z kolei umożliwia ćwiczenia, które mają najlepsze dowody. Terapia nie zastępuje programu ruchowego ani psychoterapii i jest kończona, gdy po 2-3 miesiącach brak wyraźnej korzyści.

Jaki specjalista i jak wygląda wizyta

Reumatolog lub specjalista leczenia bólu; przy nasilonych objawach psychicznych psychiatra. Zabierz rozpoznanie, wyniki badań wykluczających inne choroby, listę leków i opis dotychczasowego leczenia, w tym aktywności fizycznej. Pierwsza wizyta z przepisaniem preparatu odbywa się stacjonarnie; efekt ocenia się po kilku tygodniach na podstawie dzienniczka bólu i snu.