Konopia lecznicza a ból przewlekły

Czym jest ból przewlekły i jak się objawia

Ból przewlekły to ból utrzymujący się dłużej niż trzy miesiące lub dłużej, niż wynikałoby to z czasu gojenia tkanek. Może mieć charakter nocyceptywny (np. zmiany zwyrodnieniowe stawów), neuropatyczny (uszkodzenie nerwów) albo mieszany, a od 2019 r. Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje go także jako samodzielne rozpoznanie (ból przewlekły pierwotny).

Poza samym bólem typowe są zaburzenia snu, obniżony nastrój, lęk, spadek sprawności i wycofanie z aktywności. Dlatego leczenie ocenia się nie tylko po natężeniu bólu, ale po funkcjonowaniu: śnie, pracy, ruchu i jakości życia.

Standardowe leczenie

Podstawą jest leczenie przyczynowe tam, gdzie jest możliwe, oraz leczenie objawowe według drabiny analgetycznej: leki nieopioidowe (paracetamol, NLPZ), koanalgetyki (leki przeciwpadaczkowe i przeciwdepresyjne w bólu neuropatycznym), a w wybranych sytuacjach opioidy pod ścisłym nadzorem. Równie ważne są rehabilitacja, aktywność fizyczna, techniki psychologiczne (terapia poznawczo-behawioralna bólu) i leczenie zaburzeń snu.

W Polsce ból przewlekły leczą poradnie leczenia bólu, neurolodzy, anestezjolodzy, reumatolodzy i lekarze rodzinni. Kannabinoidy pojawiają się w wytycznych dopiero jako opcja uzupełniająca po wyczerpaniu lub nietolerancji leczenia standardowego.

Co mówią badania o kannabinoidach w bólu przewlekłym

Raport amerykańskich Akademii Nauk (NASEM 2017) uznał, że istnieją istotne dowody na to, że kannabinoidy zmniejszają ból przewlekły u dorosłych - ale większość badań dotyczyła bólu neuropatycznego, trwała krótko i obejmowała niewielkie grupy. Przegląd Cochrane z 2018 r. dla bólu neuropatycznego ocenił jakość dowodów jako niską do umiarkowanej: korzyść odnosi część chorych, a działania niepożądane są częste.

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu (IASP) w stanowisku z 2021 r. stwierdziło, że dostępne dowody nie pozwalają na ogólne rekomendowanie kannabinoidów w leczeniu bólu, choć nie wykluczają korzyści u wybranych pacjentów. W praktyce oznacza to: efekt istnieje, jest niewielki do umiarkowanego, nie u każdego i nie zastępuje leczenia podstawowego.

Kiedy lekarz może rozważyć terapię, a kiedy nie

Lekarz może rozważyć kannabinoidy jako element postępowania wspomagającego, gdy ból utrzymuje się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia standardowego, gdy leki pierwszego wyboru są źle tolerowane lub przeciwwskazane, albo gdy celem jest ograniczenie dawek opioidów - zawsze w ramach planu obejmującego rehabilitację i leczenie przyczynowe.

Terapii zwykle nie rozważa się u osób z psychozą lub schizofrenią w wywiadzie (także w rodzinie), w ciąży i podczas karmienia, przy ciężkich chorobach układu krążenia, przy uzależnieniach oraz u osób poniżej 25. roku życia bez szczególnych wskazań. Lekarz ocenia też interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, opioidami i lekami uspokajającymi.

Przeciwwskazania i na co uważać

THC obniża sprawność psychomotoryczną, może nasilać senność po opioidach i benzodiazepinach oraz obniżać ciśnienie przy wstawaniu. U osób starszych zwiększa ryzyko upadków. Przy długim stosowaniu możliwa jest tolerancja i uzależnienie, dlatego terapia wymaga regularnych kontroli i oceny, czy nadal przynosi korzyść.

Jak ból przewlekły wpływa na codzienne życie

Ból, który trwa miesiącami, przestaje być tylko objawem - zmienia sen, nastrój, pracę i relacje. Lekarz ocenia dlatego nie tylko natężenie bólu w skali 0-10, ale też to, jak ogranicza funkcjonowanie. Typowe następstwa, które warto opisać na wizycie:

• bezsenność i wybudzanie się z bólu, zmęczenie w ciągu dnia
• obniżony nastrój, drażliwość, lęk przed ruchem (kinezjofobia)
• ograniczenie aktywności zawodowej i domowej, izolacja
• nadużywanie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty

Jak przebiega terapia, jeśli lekarz ją rozważy

Terapia kannabinoidami w bólu przewlekłym jest leczeniem wspomagającym, prowadzonym obok dotychczasowych metod, a nie zamiast nich. Lekarz zaczyna od najniższych dawek i zwiększa je powoli („start low, go slow”), oceniając efekt przeciwbólowy i działania niepożądane na kolejnych wizytach. Pierwsza wizyta z przepisaniem preparatu odbywa się stacjonarnie; kontrole, jeśli lekarz tak zdecyduje, mogą odbywać się zdalnie.

Lekarz dobiera postać (susz do waporyzacji, ekstrakt doustny) i proporcję THC do CBD do rodzaju bólu, pory dolegliwości i stylu życia. W bólu nocnym częściej rozważa dawkę wieczorną, w bólu dziennym - preparaty o mniejszej zawartości THC, by nie upośledzać funkcjonowania. Efekt ocenia się zwykle po 4-8 tygodniach; brak wyraźnej poprawy jest powodem do zakończenia terapii.

Działania niepożądane, które trzeba znać

Najczęstsze są łagodne i zależne od dawki, ale w badaniach powodowały przerwanie leczenia u części uczestników:

• senność, zawroty głowy, suchość w ustach, zaburzenia koncentracji
• spadek ciśnienia i przyspieszone tętno - istotne u osób starszych i z chorobami serca
• niepokój lub lęk przy zbyt wysokiej dawce THC
• tolerancja i objawy odstawienia (bezsenność, drażliwość) po dłuższym stosowaniu
• zakaz prowadzenia pojazdów po przyjęciu preparatu z THC

Czego realistycznie oczekiwać

W badaniach klinicznych kannabinoidy obniżały natężenie bólu przewlekłego średnio o kilka punktów procentowych więcej niż placebo; wyraźną ulgę (spadek o 30% i więcej) odczuwała mniejszość uczestników. Terapia nie usuwa przyczyny bólu, nie zastępuje rehabilitacji ani leczenia choroby podstawowej. Dla części osób największą korzyścią jest lepszy sen i mniejsze napięcie, a nie sam spadek bólu. Jeśli po 2-3 miesiącach lekarz nie widzi wymiernej poprawy w skali bólu, śnie lub aktywności, terapia jest kończona - to normalny element postępowania, nie porażka pacjenta.

Jaki specjalista i jak wygląda wizyta

Naturalnym wyborem jest neurolog lub specjalista leczenia bólu (anestezjolog), a przy bólu stawów reumatolog lub ortopeda. Na wizytę zabierz dokumentację (rozpoznanie, badania obrazowe, karta leczenia bólu), listę leków z dawkami i opis dotychczasowego leczenia. Lekarz przeprowadza wywiad i badanie; od 7 listopada 2024 r. pierwsza wizyta, która ma zakończyć się przepisaniem preparatu z konopi, odbywa się stacjonarnie.

Jeśli lekarz zakwalifikuje Cię do terapii, ustali postać leku, dawkę początkową i termin kontroli oraz omówi, jak prowadzić dzienniczek bólu. Jeśli nie - zaproponuje inne postępowanie; opłata za konsultację nie zależy od jej wyniku.