Konopia lecznicza a bezsenność

Czym jest bezsenność

Bezsenność przewlekła to trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesne budzenie, występujące co najmniej trzy noce w tygodniu przez co najmniej trzy miesiące, mimo odpowiednich warunków do snu, i powodujące pogorszenie funkcjonowania w ciągu dnia. Dotyczy ok. 10% dorosłych. Często współistnieje z bólem przewlekłym, depresją, lękiem, zaburzeniami oddychania w czasie snu (bezdech) i zespołem niespokojnych nóg - a te przyczyny wymagają osobnego leczenia.

Standardowe leczenie

Wytyczne europejskie i amerykańskie wskazują jako leczenie pierwszego wyboru terapię poznawczo-behawioralną bezsenności (CBT-I): higienę snu, ograniczenie czasu w łóżku, kontrolę bodźców, pracę z myślami o śnie. Leki nasenne (zolpidem, zopiklon), leki przeciwdepresyjne o działaniu sedatywnym i melatonina są stosowane krótko lub w wybranych grupach. Zawsze najpierw leczy się przyczyny wtórne - ból, bezdech, depresję.

Co mówią badania

Raport NASEM 2017 ocenił dowody na poprawę krótkoterminowych wyników snu przy kannabinoidach jako umiarkowane, ale głównie u osób z bezsennością wtórną do bólu przewlekłego lub stwardnienia rozsianego. Przeglądy badań klinicznych (2019-2022) wskazują, że subiektywna jakość snu często się poprawia, natomiast obiektywne pomiary (polisomnografia) są niejednoznaczne, a THC skraca fazę REM. Przy dłuższym stosowaniu obserwuje się tolerancję i pogorszenie snu po odstawieniu.

Dla bezsenności pierwotnej (bez innej choroby) nie ma dobrych badań, a towarzystwa medycyny snu nie zalecają kannabinoidów. Dane o CBD w bezsenności są wstępne i niespójne.

Kiedy lekarz może rozważyć terapię

Zwykle wtedy, gdy bezsenność jest wtórna do bólu przewlekłego, spastyczności lub innego schorzenia, w którym kannabinoidy mają uzasadnienie, i gdy CBT-I oraz leczenie przyczyn nie wystarczyły. W bezsenności pierwotnej lekarz będzie ostrożny: najpierw CBT-I, diagnostyka bezdechu i ocena nastroju.

Przeciwwskazania i na co uważać

Ogólne przeciwwskazania (psychozy, ciąża, ciężkie choroby serca, uzależnienia, wiek poniżej 25 lat) oraz: nie łączyć z lekami nasennymi, benzodiazepinami i alkoholem bez wiedzy lekarza (nasilona sedacja, ryzyko upadków, depresja oddechowa). Senność może utrzymywać się rano - istotne dla kierowców.

Co lekarz sprawdza, zanim rozważy kannabinoidy

Bezsenność jest objawem, nie rozpoznaniem końcowym. Zanim lekarz rozważy jakiekolwiek leczenie farmakologiczne, wyklucza przyczyny, które wymagają innego postępowania:

• obturacyjny bezdech senny - chrapanie, przerwy w oddychaniu, senność dzienna (badanie polisomnograficzne)
• zespół niespokojnych nóg i okresowe ruchy kończyn
• depresję i zaburzenia lękowe, które same wymagają leczenia
• ból przewlekły, refluks, nykturię, nadczynność tarczycy
• leki i substancje: kofeina, alkohol, sterydy, niektóre leki przeciwdepresyjne, nadużywanie leków nasennych

Jak przebiega terapia, jeśli lekarz ją rozważy

Jeśli psychiatra lub lekarz medycyny snu uzna, że terapia może pomóc, prowadzi ją obok CBT-I, nie zamiast niej. Dawkowanie jest wieczorne, od najniższych dawek, z oceną w dzienniczku snu czasu zasypiania, liczby wybudzeń i samopoczucia rano. Ze względu na tolerancję i wpływ na sen REM lekarz planuje terapię na ograniczony czas i co kilka tygodni weryfikuje, czy nadal jest potrzebna.

Pierwsza wizyta z przepisaniem preparatu odbywa się stacjonarnie. Kontrola po 4 tygodniach obejmuje ocenę senności porannej, która u części osób utrzymuje się po dawce wieczornej i utrudnia prowadzenie pojazdów.

Działania niepożądane i na co uważać

W kontekście snu istotne są zwłaszcza:

• senność i „kac” poranny, spowolnienie reakcji
• skrócenie fazy REM i odbicie (intensywne sny, bezsenność) po odstawieniu
• tolerancja przy codziennym stosowaniu - potrzeba zwiększania dawki
• nasilona depresja oddechowa i ryzyko upadków z lekami nasennymi, benzodiazepinami, alkoholem
• nasilenie bezdechu sennego - dane niejednoznaczne, lekarz zachowuje ostrożność

Czego realistycznie oczekiwać

U części osób THC skraca czas zasypiania i daje poczucie głębszego snu, ale efekt słabnie po kilku tygodniach codziennego stosowania, a po odstawieniu sen bywa przejściowo gorszy niż przed terapią. Nie ma dowodów, że kannabinoidy leczą bezsenność przewlekłą - w przeciwieństwie do CBT-I, której efekty utrzymują się po zakończeniu terapii. Realistyczny cel to krótkoterminowe wsparcie snu w okresie wdrażania metod behawioralnych lub przy bólu nocnym, z planem zakończenia ustalonym na początku.

Jaki specjalista i jak wygląda wizyta

Psychiatra lub lekarz medycyny snu; przy bezsenności wtórnej do bólu - lekarz leczenia bólu. Zabierz dzienniczek snu z 2 tygodni, listę leków (w tym nasennych i uspokajających), informacje o chrapaniu i bezdechach. Pierwsza wizyta z przepisaniem preparatu odbywa się stacjonarnie.