- THC - psychoaktywny, częściowy agonista CB1; CBD - niepsychoaktywny, działa pośrednio; to one decydują o klasyfikacji preparatu.
- CBG (kannabigerol) powstaje z CBGA - kwasowego prekursora, z którego roślina syntetyzuje THCA i CBDA; w dojrzałym suszu jest go zwykle poniżej 1%.
- CBN to produkt utleniania THC (starzenie suszu); THCV badano jako antagonistę CB1 o działaniu zależnym od dawki - dane głównie przedkliniczne.
- W leku liczy się cały profil (kannabinoidy + terpeny) i dawka ustalona przez lekarza, nie obecność pojedynczego związku.
Czym są kannabinoidy i jak powstają w roślinie
Fitokannabinoidy to związki wytwarzane w gruczołach żywicznych (trichomach) kwiatostanów konopi. Roślina nie produkuje THC ani CBD bezpośrednio: syntetyzuje najpierw kwas kannabigerolowy (CBGA), który enzymy przekształcają w kwasy THCA, CBDA lub CBCA. Dopiero pod wpływem ciepła (waporyzacja, ogrzewanie przy sporządzaniu leku) kwasy te tracą grupę karboksylową i stają się aktywnymi THC, CBD czy CBC - to tzw. dekarboksylacja.
W preparatach medycznych znaczenie ma zawartość i wzajemne proporcje poszczególnych kannabinoidów - to one, obok postaci leku i sposobu podania, wpływają na dawkowanie ustalane przez lekarza.
THC (tetrahydrokannabinol)
THC to najbardziej znany kannabinoid i jedyny z głównych, który działa psychoaktywnie. Jest częściowym agonistą receptorów CB1 (ośrodkowy układ nerwowy) i CB2. Zawartość THC decyduje o klasyfikacji surowca jako środka odurzającego, o statusie Rpw i o większości działań niepożądanych: zaburzeniach koncentracji, zawrotach głowy, tachykardii, u części osób lęku. Właśnie dlatego dawkowanie preparatów z THC wymaga ostrożności i zaczyna się od małych dawek.
CBD (kannabidiol)
CBD nie wywołuje efektu psychoaktywnego. Ma niskie powinowactwo do CB1 i CB2, a działa wielokierunkowo - m.in. przez receptory serotoninowe 5-HT1A, kanały TRPV1 i wpływ na enzymy wątrobowe. Jedyne zarejestrowane zastosowanie oczyszczonego CBD to padaczki lekooporne (Epidyolex). Ze względu na wpływ na metabolizm leków CBD może podnosić stężenie m.in. klobazamu czy warfaryny - lekarz musi znać pełną listę przyjmowanych leków. Szczegóły w artykule o różnicach między THC i CBD.
CBG (kannabigerol)
CBG bywa nazywany „macierzystym kannabinoidem”, bo jego forma kwasowa (CBGA) jest prekursorem THCA i CBDA. W dojrzałych roślinach pozostaje go zwykle niewiele (często poniżej 1%), choć istnieją odmiany selekcjonowane w kierunku wysokiego CBG. W badaniach przedklinicznych opisywano m.in. jego wpływ na receptory α2-adrenergiczne i 5-HT1A; badań klinicznych u ludzi jest bardzo mało, a jego rola w terapii nie jest ustalona.
CBN (kannabinol)
CBN nie jest wytwarzany przez roślinę w istotnych ilościach - powstaje głównie z THC pod wpływem czasu, światła i tlenu. Wysoka zawartość CBN w suszu świadczy więc raczej o jego wieku i warunkach przechowywania niż o zamierzonym profilu. CBN ma słabe powinowactwo do CB1 i jest słabo psychoaktywny. Popularne twierdzenie, że „CBN pomaga zasnąć”, nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych - dane pochodzą z badań przedklinicznych i małych prób, a sen po starszym suszu łatwiej wyjaśnić działaniem pozostałego THC.
THCV (tetrahydrokannabiwaryna)
THCV ma budowę podobną do THC, ale krótszy łańcuch boczny i inny profil działania: w niskich dawkach badano go jako antagonistę receptora CB1, w wysokich może działać agonistycznie. Dane pochodzą głównie z badań przedklinicznych i pojedynczych małych badań u ludzi (m.in. w kontekście metabolizmu glukozy). W polskich surowcach występuje w ilościach śladowych i nie jest parametrem, według którego dobiera się lek.
Zestawienie kannabinoidów
Poniżej skrót tego, co wiadomo o pięciu najczęściej wymienianych kannabinoidach.
| Kannabinoid | Psychoaktywny | Główny mechanizm (w skrócie) | Stan dowodów u ludzi |
|---|---|---|---|
| THC | tak | częściowy agonista CB1/CB2 | liczne badania; zarejestrowane leki (Sativex, dronabinol poza PL) |
| CBD | nie | pośredni, wielokierunkowy | liczne badania; zarejestrowany Epidyolex (padaczki lekooporne) |
| CBG | nie | prekursor (CBGA); receptory α2, 5-HT1A - przedklinicznie | bardzo ograniczone |
| CBN | słabo | słaby agonista CB1; produkt utleniania THC | ograniczone; brak potwierdzenia „na sen” |
| THCV | zależnie od dawki | antagonista CB1 w niskich dawkach (przedklinicznie) | pojedyncze małe badania |
Dlaczego liczy się cały profil, a nie jeden związek
W konopi leczniczej znaczenie ma profil preparatu: zawartość THC i CBD, śladowe kannabinoidy oraz terpeny. Hipoteza „efektu otoczenia” zakłada, że składniki te współdziałają, ale synergii nie potwierdzono w badaniach klinicznych i nie należy jej traktować jako udowodnionego mechanizmu. Lekarz dobiera preparat według zawartości THC i CBD, schorzenia, dotychczasowego leczenia i tolerancji - nie według obecności CBG czy CBN w opisie producenta.
Samodzielny dobór preparatu „pod kannabinoid” nie jest bezpieczny. O wątpliwościach warto porozmawiać z lekarzem prowadzącym.
Najczęstsze pytania
Ile kannabinoidów jest w konopiach?
W roślinie zidentyfikowano ponad 100 fitokannabinoidów, ale w istotnych ilościach występuje kilka: THC i CBD (lub ich kwasy), a w mniejszych - CBG, CBC, CBN i THCV. Reszta to związki śladowe o słabo poznanym działaniu.
Co to jest tetrahydrokannabinol?
Tetrahydrokannabinol (THC, dokładnie delta-9-THC) to główny psychoaktywny kannabinoid konopi, częściowy agonista receptorów CB1 i CB2. W Polsce jest środkiem odurzającym; w konopi leczniczej jego zawartość podaje się na etykiecie w procentach suchej masy.
Czy CBG albo CBN są w aptecznym suszu?
Zwykle w ilościach śladowych, których producent nie deklaruje na etykiecie. Rejestr podaje wyłącznie zawartość THC i CBD z tolerancją ±10%.
Czy CBN pomaga na bezsenność?
Nie ma na to dowodów klinicznych. Dane o CBN pochodzą z badań przedklinicznych; subiektywna senność po starszym suszu wiąże się raczej z THC. Przy problemach ze snem o leczeniu decyduje lekarz, a dowody na kannabinoidy w bezsenności są mieszane.
Czy wysoka zawartość wielu kannabinoidów oznacza lepszy lek?
Nie. „Pełne spektrum działa lepiej” to hipoteza (efekt otoczenia), nie udowodniony mechanizm. Lekarz dobiera lek według THC i CBD, dawki i Twojej sytuacji klinicznej.
Cena i forma wizyty widoczne przed rezerwacją
Na LekarzKonopny zobaczysz specjalizację, cenę i formę wizyty przed rezerwacją. O kwalifikacji do terapii decyduje lekarz po badaniu.
Źródła
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids (2017)
- Russo EB. Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. Br J Pharmacol 2011 (hipoteza efektu otoczenia)
- Pertwee RG. The diverse CB1 and CB2 receptor pharmacology of three plant cannabinoids: Δ9-THC, CBD and Δ9-THCV. Br J Pharmacol 2008
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Epidyolex (kannabidiol) - EMA
Treść ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani reklamy produktu leczniczego. O zasadności terapii decyduje lekarz.